4-daagse roadtrip door Toscane: Pisa, Florence, Siena en San Gimignano
Juni 2009: we waren 10 jaar getrouwd, dus reden genoeg om samen op pad te gaan voor een 4-daagse roadtrip door Toscane. In vier dagen combineren we de highlights van Pisa (Toren van Pisa), Florence (Duomo en Ponte Vecchio) en het Toscaanse binnenland met Siena, San Gimignano en Volterra. Dit is ons reisverslag, inclusief route en praktische tips.
Dag 1 – Aankomst in Pisa en door naar Florence
Vertrek vanaf vliegveld Weeze
Onze reis start op vliegveld Weeze (bij Gennep, net over de grens). Daar worden we geconfronteerd met ruim een uur vertraging. De planning was om 15.15 te vertrekken en rond 17.00 uur in Pisa te zijn. Ons doel die dag is Florence, maar we willen vooraf nog een bliksembezoek brengen aan het Campo dei Miracoli in Pisa, met de wereldberoemde Toren van Pisa (Torre Pendente). Door de vertraging wordt dat allemaal krap.
Na een rustige vlucht stappen we als laatste in de shuttlebus en dus als eerste er weer uit. Daardoor staan we ook als eerste bij de Hertz-balie en kunnen we vlot met onze Fiat Panda (met airco) op weg naar Pisa.
Onze route
Op onderstaand kaartje zie je onze route. Heb je meer tijd dan kun je nog een uitstapje naar Lucca, de stad van Puccini, maken.
Pisa en de Toren van Pisa
De lucht is strakblauw en de cipressen langs de weg verraden direct het mediterrane landschap. Even de snelweg op, de eerste eraf en dan de borden Torre Pendente volgen. Toscane!
Binnen een half uur vanaf het vliegveld van Pisa staan we al aan de voet van de Toren van Pisa. Omdat het al laat in de middag is, kunnen we de auto makkelijk kwijt bij de parkeerplaats aan de Via Bonanno Pisano, vlak bij de toegangspoort naar het plein. In tegenstelling tot Nederland worden hier geen absurde prijzen gevraagd voor twee uurtjes parkeren.
De vele toeristische marktkraampjes verraden direct dat we hier op een absolute toplocatie zijn.
Campo dei Miracoli: Baptisterium, Duomo en Camposanto
We lopen onder de toegangspoort het prachtige terrein van de Campo dei Miracoli op. Spierwitte gebouwen steken af tegen het felgroene gras en de azuurblauwe lucht. In één woord: fantastisch. Het eerste ronde gebouw links is het Baptisterium (Battistero), een doopkapel gewijd aan Johannes de Doper. Het gebouw is 34 meter in doorsnede en een fractie hoger dan de Toren van Pisa.
In het verlengde van het Baptisterium ligt de Duomo (Dom) Santa Maria Assunta. Deze middeleeuwse kathedraal staat in het midden van het grasveld. Rechtsachter de kathedraal staat – los van het geheel – de Toren van Pisa. De 55,86 meter hoge klokkentoren staat ongeveer 10% scheef. Wie er per se in wil, kan dat tegen een fikse entreeprijs. Achter deze gebouwen, aan de noordzijde, ligt het Camposanto Monumentale: de ommuurde begraafplaats.
We gaan op het gras zitten en genieten van de zon, de gebouwen en toeristen uit werkelijk alle uithoeken van de wereld. Ook heerlijk: die ene foto maken waarop we de toren ‘recht’ proberen te duwen. Het hele veld staat vol met ‘duwende’ toeristen.
Even Pisa in: zijstraatjes en sfeer
Juist omdat iedereen roept dat de rest van Pisa niet zo interessant is, lopen we even de stad in. We kopen water en biscuitjes. Ach, als je net vers uit Nederland komt, vind je alles mooi – dus ook de zijstraatjes rond de Campo dei Miracoli. Daarna sjouwen we terug naar de auto en beginnen aan onze rit naar Florence (op z’n Italiaans: Firenze).
Aankomst in Florence
Ondanks de vertraging kan de dag al niet meer stuk. Via de Strada di Grande Comunicazione Firenze–Pisa–Livorno (SGC) rijden we rustig naar Florence. Rustig, omdat deze autoweg niet echt comfortabel is en we gewaarschuwd zijn voor snelheidscontroles. Ook onze Italiaanse medeweggebruikers rijden opvallend relaxed en tonen respect voor elkaar. Onderweg zien we de typische Toscaanse rode bakstenen huisjes, dorpjes boven op heuvels, druiven- en olijfgaarden.
Florence is qua inwoneraantal ongeveer zo groot als Utrecht. Ooit was het één van de machtigste steden van Italië – en zelfs van Europa. Onze oude ‘florijn’ herinnert nog aan de handel met Florence. De verkeerssituatie in Florence staat bekend als een doolhof: wegen veranderen voortdurend van eenrichtingsweg naar iets anders of worden afgesloten. Toch rijden we redelijk rechtstreeks naar de Corso Italia, waar ons hotel ligt. We parkeren op de binnenplaats en checken in.
Avondwandeling door Florence: Duomo en Orsanmichele
Het is rond 21.00 uur en we hebben nog niet gegeten. We willen dus direct het centrum (ongeveer 1 kilometer) in. Met een stadsplattegrond van het hotel sjouwen we langs de Arno richting de binnenstad. Bij Piazza Ognissanti gaan we de stad in en komen uit op de Piazza della Repubblica, vanwaar we richting de Piazza del Duomo wandelen. De gebouwen zijn prachtig, maar we zijn nu vooral gefocust op een niet te duur restaurant. We lopen de Via Calzaiuoli in. Hoewel dit niet dé straat is voor een restaurantje, vinden we toch een plek op de hoek bij Orsanmichele, ooit een graanbeurs en later een bijzondere kerk (met meerdere verdiepingen).
Via Piazza della Signoria naar de Ponte Vecchio
We eten een bord spaghetti met salade en wandelen daarna verder richting de Piazza della Signoria. Het plein oogt wat rommelig door de mix van terrassen, beelden en fonteinen, waaronder een kopie van Michelangelo’s David. Palazzo Vecchio is indrukwekkend. Vanaf hier lopen we door naar de Piazzale degli Uffizi, waar je in de Galleria (Uffizi) wereldberoemde kunst vindt – maar daar staan flinke rijen.
We komen uit bij de Ponte Vecchio en rommelen wat met de camera langs de Arno – wat een leuk avondplaatje oplevert. Op de Ponte Vecchio barst het ook ’s avonds van de toeristen, terwijl de goudwinkeltjes al gesloten zijn. We scoren nog een groot ijsje en gaan dan terug naar het hotel. Morgen hebben we nog de hele dag om Florence te ontdekken.
Dag 2 – Florence in één lange wandeldag
Zondag. We staan lekker vroeg op. Het ontbijt is prima: goede koffie, broodjes, toetjes en fruit. Na het ontbijt maken we ons op voor een lange dag in Florence. Omdat het hotel buiten het centrum ligt, verwachten we tussen de middag niet terug te gaan.
Wandeltip: Florence is perfect te voet
Florence, de renaissancestad – de stad van Michelangelo en Leonardo da Vinci – heeft enorm veel bezienswaardigheden, maar alles is goed beloopbaar. Een vaste wandelroute is daarom niet nodig. Zorg vooral voor een goede stadsplattegrond met de highlights en stel je eigen prioriteiten.
We beginnen langs de rivier bij het Amerikaanse consulaat. Het barst hier van de bewaking en alle straten eromheen zijn afgesloten. We volgen de Arno tot aan de Piazza Ognissanti met het gelijknamige kerkje. Het belooft een warme dag te worden, dus onze kleding is niet helemaal passend. We werpen vanuit de deuropening vluchtig een blik naar binnen.
Daarna lopen we de Borgo Ognissanti in en nemen direct links de Via della Porcellana. Vervolgens pakken we een klein steegje rechtdoor, zodat we op de Via di San Paolini uitkomen met de Chiesa di San Paolino. Dit is een wat grotere kerk met een oude, maar niet heel imposante gevel.
Piazza di Santa Maria Novella
Vanuit de kerk lopen we rechts en meteen weer links, zodat we op de Piazza di Santa Maria Novella uitkomen. Dit gerenoveerde plein is bijna klaar. Aan de overzijde ligt de Basilica di Santa Maria Novella, een prachtige kerk met een schitterende voorgevel. Helaas wordt bij dit soort kerken entree geheven, en wij zijn nou eenmaal niet van die cultuurfanaten die overal naar binnen móéten. Bovendien is het onmogelijk om Florence in één dag volledig te verkennen als je overal naar binnen wilt.
Vanaf de Piazza di Santa Maria Novella kun je doorlopen naar de Mercato Centrale, een grote overdekte markthal, maar het is zondag dus de markt is gesloten. Buiten staan hooguit wat toeristische kraampjes. Achter de basiliek ligt het centraal station Santa Maria Novella. We steken een pleintje over en komen zo in de Via del Melarancio terecht.
Duomo: Santa Maria del Fiore
Als we verder lopen, komen we bij de Cappelle Medicee uit. We lopen om de Basilica di San Lorenzo heen. Rondom de kerk is een leermarkt die ook op zondag open is. Hoewel er wat irritante handelaars rondlopen, is de sfeer gezellig. Via de Borgo San Lorenzo lopen we uiteindelijk naar dé trekpleister: Santa Maria del Fiore – oftewel de Duomo.
De Duomo is een indrukwekkende (en flink overdreven) gotische kathedraal die alles overstijgt. Het is één van de grootste kerken van Europa: ongeveer 156 meter lang en met een koepel van circa 46 meter doorsnede. Het gebouw torent overal boven de stad uit. Onvoorstelbaar dat men dit vroeger zó belangrijk vond: een enorme kerk met pracht en praal om de macht van de stad te tonen.
Beklimming Campanile di Giotto (uitzicht op de koepel)
Met mijn bouwkundige achtergrond ben ik vooral geïnteresseerd in de koepel (een bouwkundig hoogstandje). Alleen: de kerk is ’s ochtends niet open, dus we nemen de losstaande klokkentoren, de Campanile di Giotto. We beklimmen de met marmer beklede toren van 86 meter via 416 treden (geen wachtrij). Met het zweet op de rug genieten we van het uitzicht. En eerlijk: vanaf hier is het zicht op de koepel ook fantastisch – die is slechts een paar meter hoger.
Baptisterium San Giovanni
Tegenover de Duomo ligt het Baptisterium San Giovanni (Battistero di San Giovanni), de doopkapel. Een mooi, rond gebouw met prachtige bronzen deuren waar hordes toeristen bij stilstaan om uitleg van hun gids te volgen. Wat ik me afvraag: waarom heeft men deze kapel zo frontaal voor de Duomo geplaatst? Het zicht op de indrukwekkende gevel van de Duomo wordt deels ontnomen door het Baptisterium.
Piazza della Repubblica en winkelstraten
Terwijl in Nederland de regen met bakken uit de lucht valt, beginnen wij langzaam te verbranden in de zon. Vanaf de Piazza del Duomo lopen we via de Via Roma naar de Piazza della Repubblica.
Vanaf de Piazza della Repubblica lopen we de Via del Corso in en slaan rechtsaf de Via Calzaiuoli in. Dit is het winkelgebied van Florence. Bij Orsanmichele stoppen we en bekijken we de beelden in de nissen van dit gebouw: eerst een graanbeurs, daarna kerk en graanopslag. Het ‘lompe’ gebouw is rondom voorzien van nissen met beelden.
Piazza della Signoria en Palazzo Vecchio
We vervolgen de winkelstraat en komen uit op het grote plein: de Piazza della Signoria. Hier vind je terrassen, beelden, fonteinen en Palazzo Vecchio. Hoewel de beelden stuk voor stuk prachtig zijn, vind ik het als geheel wat rommelig. De Neptunusfontein staat bijvoorbeeld niet midden op het plein (zoals in Rome op Piazza Navona), maar tegen de hoek van het Palazzo. Het wemelt hier van toeristen, handelaars, muzikanten en kunstenaars. Onder de Loggia dei Lanzi hangen jongeren rond.
Uffizi, Corridoio Vasariano en Ponte Vecchio
We lopen rechts van Palazzo Vecchio de Piazzale degli Uffizi in. Links zit de beroemde galerij. Lange rijen mensen staan onder de arcades in de schaduw te wachten. We komen uit bij de rivier waar we uitkijken op de Ponte Vecchio. De Ponte Vecchio werd in 1345 gebouwd ter vervanging van een houten brug en was tijdens de Tweede Wereldoorlog de enige brug in Florence die overeind bleef. Bijzonder is ook de Corridoio Vasariano (de ‘Corridoio’): een overdekte route die de machthebbers in staat stelde de rivier over te steken zonder zich tussen het gewone volk te mengen. De brug is tegenwoordig het decor van goudwinkeltjes, straatmuzikanten en vooral heel veel toeristen.
Santo Spirito: plein, markt en lunch
Als we de brug over zijn, slaan we linksaf de Via di Santo Spirito in. We steken de Via Maggio over en pakken het eerste steegje links, dat ons naar Santo Spirito leidt. Het is een grote kerk die van buiten niet heel bijzonder oogt, maar het plein ervoor is gezellig. Bomen werpen schaduw over de rommelmarkt, er is een fonteintje en er zijn terrasjes. Kortom: tijd voor lunch.
Giardino di Boboli: verkoeling in de paleistuinen
Het is middaguur: het heetst van de dag. We treffen het met het weer. Het is zo’n 34°C; warm, maar het kan in deze periode ook omslaan. Een week later bleek er zelfs hagel te zijn gevallen met wateroverlast. Na de lunch zoeken we verkoeling in de Giardino di Boboli, de paleistuin van het Palazzo Pitti. Dit is een enorm tuinencomplex in hartje Florence. Je betaalt entree en kunt naar binnen. Ik had hoge verwachtingen, maar de tuinen vallen wat tegen: weinig bloemen, matig onderhoud, fonteinen die uitstaan. Toch is het lekker als rustpunt. Achter het paleis sjouwen we omhoog voor uitzicht over de stad. Even in de schaduw zitten, schoenen uit…
Een optocht in de stad?
Als we weer een beetje bijgekomen zijn, gaan we de stad weer in en slenteren we eigenlijk wat doelloos rond. Een bezoek aan Santa Croce mislukt vanwege een evenement op het terrein. Dat levert wel een leuk plaatje op, met politie die de boel heeft afgezet. Het evenement blijkt te maken te hebben met een stoet die we later in de stad tegenkomen.
Verder bezoeken we de Mercato Nuovo (Il Porcellino), de stroo-markt waar tegenwoordig vooral lederwaren worden verkocht. Grappig is het bronzen zwijn dat iedereen over z’n neus aait. Monique kan het niet laten en koopt een handtas als herinnering. Rond 18.00 uur barsten we van de honger en schuiven we aan bij een terrasje voor nog een pastaatje. Tegen de avond zijn we vroeg terug in het hotel; op tijd slapen, want morgen wacht weer een lange dag.
Dag 3 – Siena, San Gimignano en Volterra
Maandagochtend. We staan weer vroeg op, ontbijten, pakken de tassen in en checken uit. We krijgen nog wat tips van de hoteleigenaar: “Drive slowly because of the penalties.” Ook krijgen we een uitgebreide routebeschrijving om Florence uit te komen. “Door de vele eenrichtingswegen en afsluitingen raak je hier zelfs met de beste TomTom verdwaald,” aldus de eigenaar. “En het verandert elke week.”
Siena
We stappen in de auto en rijden inderdaad vlekkeloos de stad uit. De afstand naar Siena bedraagt 70 km, dus na ruim een uur rijden we de stad binnen. We parkeren de auto tussen de Fortezza en het voetbalstadion in.
Vanaf de parkeerplaats is het slechts 300 meter lopen naar de Basilica di San Domenico. Deze basiliek, opgetrokken uit baksteen en gelegen op de Camporegio-heuvel, bezit het gemummificeerde hoofd van de heilige Catharina van Siena. Zij speelde een belangrijke rol bij de terugkeer van de paus van Avignon naar Rome.
Vanaf het pleintje voor de basiliek heb je al uitzicht over Siena. We lopen via de Via della Sapienza de stad in en komen uit bij de Piazza Salimbeni aan de Via Banchi di Sopra: een winkelstraat en tevens de oude pelgrimsroute naar Rome. Op de Piazza Salimbeni staat links het Palazzo Tancucci, in het midden het Palazzo Salimbeni en rechts het Palazzo Spannocchi. Siena is een relaxte stad waar je lekker kunt rondflaneren. We slaan rechtsaf, passeren Palazzo Tolomei en zien een zuil met bovenop Romulus en Remus die gezoogd worden door een wolvin – een symboliek die we in Siena vaker tegenkomen.
Als we verder de Via Banchi di Sopra uitlopen, kun je via zijstraatjes richting de Piazza del Campo lopen: het wereldberoemde plein van de Palio, met als decor het Palazzo Pubblico en de Torre del Mangia.
Geen wonder dat de binnenstad van Siena op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat.
De gebouwen rond het plein zijn niet allemaal even spectaculair, maar als geheel klopt het. Het plein is schelpvormig, loopt af richting het Palazzo en is opgedeeld in negen vakken: een verwijzing naar de Raad van Negen bestuurders van Siena. Bovenaan het plein staat de Fonte Gaia (deels replica).
We wagen het erop en nemen een koffie op één van de terrasjes. Tot onze verbazing is de prijs best schappelijk. Het is genieten: autovrij, hordes toeristen en stralende zon. Ik pruts wat met de camera om de toren in de schaduw toch mooi op de foto te krijgen.
Als we de koffie op hebben, verlaten we het plein aan de noordzijde richting de Via Banchi di Sotto en volgen die rechtsaf. Af en toe pakken we een zijstraatje en voor je het weet sta je weer bij een kerkje. Via de Loggia del Papa slaan we rechtsaf, langs een synagoge door een steegje en komen op de Piazza del Mercato uit, aan de achterzijde van het Palazzo.
Vanaf de Piazza del Mercato lopen we naar de Via Giovanni Duprè, waar we een mooie terugblik hebben op de Torre del Mangia. We vervolgen via de Chiesa di San Giuseppe richting de Via di Santa Agata en de Via di San Pietro. De straten zijn versierd met vlaggen; dat zal te maken hebben met de contrade (wijken) die strijden tijdens de Palio. We stoppen even bij een klein fonteintje. Daarna lopen we via Castelvecchio en Stalloreggi richting de grote Duomo di Siena.
De Duomo van Siena is weer zo’n enorm bouwwerk dat – afgaand op de al aangelegde fundamenten – nog groter had moeten worden. De voorgevel puilt uit van de kunst en ik vind het bijna kitscherig. Verbazingwekkend hoe men zich vroeger uitsloofde om dit soort enorme gebouwen te realiseren.
Via de Via di Diacceto sjouwen we terug richting de Via delle Terme en de Via della Sapienza. We scoren nog een paar lekkere broodjes en vervolgen rond het middaguur onze route naar San Gimignano.
Stadswandeling Siena weergeven op een grotere kaart
We kiezen voor de snelle route naar San Gimignano: over de autoweg tot aan Colle di Val d’Elsa, een stukje SR68 en dan binnendoor. Je kunt ook de SR2 volgen langs Monteriggioni (een door muren omringd dorp op een heuvel), maar om het programma niet te laten uitlopen kiezen we voor de snelle route. Overigens kun je Monteriggioni vanaf de autoweg al zien liggen.
Colle di Val d’Elsa: Toscane-gevoel onderweg
Colle di Val d’Elsa ziet er prachtig uit en het doet bijna pijn dat we door moeten rijden. Dat vraagt om een keer terug te keren naar deze streek. Vanaf hier proeven we pas écht de Toscaanse sfeer: wijngaarden, olijfbomen, cipressen, vergezichten, zonnebloemen… In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Provence liggen hier veel dorpen op heuvels en slingeren de wegen ernaartoe. Dat levert prachtige panorama’s op. San Gimignano zien we al snel in de verte liggen.
San Gimignano: het stadje van de torens
Van San Gimignano weet ik dat het een middeleeuws stadje is vol prestigieuze torens. Van de ooit ruim 70 torens zijn er nog 13 over. Ze fungeerden als statussymbool van welvarende families. San Gimignano staat ook bekend om de drukte; ik hoop dat het meevalt.
We parkeren aan de voet van de stadsmuur en lopen eerst naar het verkoelende water op het Piazzale Martiri di Montemaggio, voor de stadspoort Porta San Giovanni. Met de hordes toeristen valt het gelukkig mee. We lopen het stadje in via de Via San Giovanni en zien vooral veel aardewerkwinkeltjes met borden, kopjes en vazen. Alles draait hier om toerisme, maar de schoonheid is niet verloren. Je waant je echt in riddertijd. De gebouwen: oude meuk, weinig details, maar juist dat maakt het zo authentiek. Een rondwandeling met gids levert hier vast mooie verhalen op.
San Gimignano lag vroeger op de pelgrimsroute naar Rome, maar raakte in verval door de pestepidemie. De route via San Gimignano verdween en misschien is het juist daardoor dat het stadje in middeleeuwse staat behouden bleef. Als we de Via San Giovanni uitlopen, komen we vanzelf op de Piazza della Cisterna.
We lopen even rechts de Via del Castello in, maar draaien weer om en vervolgen de Via San Matteo tot aan de Porta San Matteo. Daar draaien we weer om en lopen terug naar de Piazza del Duomo. Via trappetjes, smalle paadjes en steegjes komen we bij de Rocca: een soort fort met olijfbomen op de binnenplaats. Er zijn uitzichtpunten waar je over de vallei kijkt én waar je een prachtige terugblik hebt op de torens van San Gimignano. Het is hier heerlijk relaxt: een verkoelend briesje en een topuitzicht.
Dan zoeken we onze weg terug naar de parkeerplaats en verlaten San Gimignano via Porta Quercecchio.
We pakken route P47 via San Donato en daarna de SR68 richting Volterra. De weg verandert langzaam van bosrijke route naar een echte panoramweg: vergezichten links, vergezichten rechts. Brem en oleander staan in bloei. Ook Volterra ligt hoog, boven op een heuvel.
Volterra: Etrusken, Romeinen en uitzicht
Volterra is een oude Etruskische stad met Romeinse opgravingen. Zo zijn er resten te zien van het Romeinse theater uit de 1e eeuw. We merken wel dat we vandaag al flink veel hebben gezien: na Siena en San Gimignano voelt Volterra iets minder ‘wow’. De pleinen zijn aardig en de straatjes leuk, maar vooral het uitzicht is werkelijk prachtig.
Als we Volterra hebben gezien, willen we nog even de Balze (Le Balze di Volterra) bezoeken: een geologisch bijzonder gebied met “de kliffen van Volterra”. Tegenwoordig is veel weer begroeid en is het toeristische effect wat minder groot dan je misschien verwacht.
Daarna vervolgen we onze weg naar de eindbestemming van vandaag: Peccioli. We hebben daar een hotel geboekt, op goede afstand van het vliegveld voor morgen. Moe maar voldaan betrekken we de kamer en frissen ons op voor wat eten in het dorp. Zo mooi als Peccioli tegen de heuvel aan ligt; er is weinig te beleven. Geen toeristen, nauwelijks winkels, nauwelijks restaurants – op eentje na, met wat chagrijnige bediening. Maar goed: dit is wel het ‘echte’ Toscane: zonder drukte, met rust, verweerde huizen en veel oude charme.
Dag 4 – Terugreis
De volgende dag gaan we op tijd op pad, rechtstreeks naar het vliegveld. We checken rond 10.00 uur in, vliegen rond 12.00 uur (nu wél aan het raam) en landen in een regenachtig Weeze.
Welkom thuis
We hebben in een paar dagen tijd een mooie indruk gekregen van Toscane. Natuurlijk is die tijd veel te kort, maar wat we hebben bezocht, hebben we in ieder geval op ons gemak kunnen doen. Veel mooie plekken moesten we laten liggen – zoals Lucca, de kust, de bergen en Elba – maar je moet natuurlijk ook een reden hebben om terug te keren…
Meer Italië:
Meer Zuid Europa:
